14/07/2026
Actualizado a las 13:15h.
Joxan Oiz Arruti idazleak (Donostia, 1968) Euskarazko Literatura Sorkuntzarako Xabier Lete Beka lortu du aurten, eta, horri esker, XX. mendeko bi euskal arkitektoen historian barneratuko da eleberri berri batekin. 70.000 euroko zuzkidura duen laguntza horren helburua da beharrezko baldintzak eskaintzea egile batek urtebetez jardun ahal izan dezan bete-betean euskarazko literatura-proiektu bat idazten.
Eusko Jaurlaritzak eta BBVA Fundazioak bultzatutako euskarazko lehiaketaren ebaluazio-batzordeak azpimarratu duenez, idazleak «historiaren zirrikituetan arakatuko duen» eleberri bat egingo du, 1936ko Espainiako giro kultural eta politikoan murgilduta. Horretarako, benetan existitu ziren bi arkitekto gipuzkoarren arteko adiskidetasun kontakizuna erabiliko du: José Manuel Aizpurua falangista eta Joaquín Labaien jeltzalea, estilo arkitektoniko arrazionalistako eraikin ospetsuen egileak.
Proiektuaren behin-behineko izenburua 'Arrazionalista' da, eta «konplexutasun handiko eta ñabardura ugariko eleberria izan daitekeela», ohartarazi du hautaketa-batzordeak. «Aizpuruaren irudia izango du ardatz, 1936an fusilatu aurreko egunetan kontraesanez betetako ertz ugariko pertsonaia», esan dute.
«Antipodetan» ideologikoki
Ildo horretan, Joxan Oiz idazleak azpimarratu du Aizpuruak arkitektura abangoardista berria bilatzen zuela, estilo erromantikotik aldendua. «Aferak izan zituen abertzaletasunarekin eta, azkenean, Espainiako falangearen parte izan zen. Beraz, paradoxa horren inguruko fikzioa egin nahi dut, eta aldi berean, artistaren lanaren eta gizonaren ekintzen arteko dikotomiari buruz hausnartu».
Dualtasun hori aztertze aldera, Oizek historiaren narratzailea beste arkitekto bat izatea pentsatu du, Joaquín Labaien, Aizpuruaren lagun eta bazkidea. «Arrazionalismo arkitektonikoan bat zetozen arren, arlo ideologikoan antipodetan zeuden, Labaien abertzalea baitzen, eta Antonio María Labaien idazle eta EAJko politikariaren anaia. Horrenbestez, narrazioaren ahotsa Aizpuruaren pertsonaiaren kontrapuntua izango da, ahots lasai eta sosegatuagoa, protagonistaren alderik ganberroena eta ikonoklastena azalduko duena, bien arteko adiskidetasun-istorioa garatzen duen bitartean», jakinarazi du idazleak.
Picasso, Dalí, Lorca eta Primo de Rivera
Era berean, jakin-min handiko gizona izan zenez, Le Corbusier, Picasso, Dalí, Federico García Lorca eta José Antonio Primo de Rivera gisako figurekin harremana -eta kasu batzuetan adiskidetasun sendoa- izan zuen eta liburuan pertsonaia horiek ere beren txokoa izango dute. «Haien arteko harremanaz haratago, kontatu nahi dut lotura horiek agerian uzten dituztela joan den mendeko 30eko hamarkadako kultura-jardueraren eta politikaren artean izandako harreman nahasiak», dio egileak.
Proiektuaren lehen hiru hilabeteetan, XX. mendeko bigarren eta hirugarren hamarkadetako kultura-abangoardiei buruzko dokumentazio- eta ikerketa-lana egingo du idazleak, baita horiekin lotutako zenbait mugimendu politikoren, arkitektura arrazionalistaren eta 30eko hamarkadako Espainiako egoera politiko-kulturalaren azterketa ere. Aldi berean, zirriborroarekin hasiko da.
Irakaskuntza eta idazteko bokazioa uztartzen dituen filologoa
Joxan Oiz Arruti Donostian jaio zen 1968an. Euskal Filologia ikasi eta lizentziatu ondoren, Argia aldizkarian eta Euskaldunon Egunkarian, kultura-sailean, aritu zen kazetari, erredaktore, ataleko buru eta, ondoren, zutabegile. 1992. urteaz geroztik historia, euskara eta literatura irakasle da Donostian, Tolosan bizi den arren. Irakaskuntza eta idazteko bokazioa uztartzen ditu, eta zenbait eleberri idatzi ditu. 2006an 'Beñat Dardo' argitaratu zuen, Bernard Etxepareren, euskarazko liburu bat argitaratu zuen lehen egilearen, bizitzari buruzko fikziozko birsorkuntza historikoa. 2025ean nobela beltzaren generoan estreinatu zen 'Amazurtza' lanarekin, XIX. mendeko Donostian girotua.
- Euskera
- BBVA